Çoğu insan bir kriz anında değil, uzun süredir taşıdığı bir şeyin artık taşınamaz hâle geldiği bir noktada geliyor.
Yetişkin danışanların büyük kısmı bir kriz anında değil, uzun süredir taşınan bir şeyin artık taşınamaz hâle geldiği bir noktada geliyor. Sık duyduğum cümle şu: «Aslında yıllardır böyle, ama son zamanlarda baş edemiyorum.»
Bu gecikmenin bir sebebi var. Kaygı, çökkünlük ya da takıntılı düşünceler genellikle kişinin hayatını bir anda durdurmaz; yavaşça daraltır. İnsan kaçındığı yerlerin sayısı arttıkça alanının küçüldüğünü fark etmez, sadece gittikçe daha yorulur.
Rahatsız edici bir duyguyla savaşmak, çoğu zaman onu büyütmenin en emin yoludur.
Sürekli tetikte olma hâli — kaygı, yaygın kullanımıyla anksiyete — bedende beliren çarpıntı ve nefes darlığı, panik atakları, «yine olacak mı» beklentisiyle yaşamak. Panik atakta asıl kısıtlayıcı olan atağın kendisi değil, çoğu zaman atak korkusuyla kurulan kaçınma düzenidir.
Takıntılar ve zorlantılar: zihinden çıkmayan, istenmeden gelen düşünceler ve onları yatıştırmak için yapılan kontroller, tekrarlar, temizlik ya da zihinsel ritüeller. Rahatlama gerçek ama kısa sürer; döngüyü besleyen de tam olarak bu kısa rahatlamadır.
İsteksizlik, eskiden keyif veren şeylerden çekilme, sabah kalkmakta zorlanma, özgüvenin aşınması, kendini yetersiz görme. Çoğu zaman «kendimi toparlamam lazım» cümlesiyle taşınır ve bu cümle yükü artırır.
Değerlendirilme korkusu, kalabalıkta konuşamama, iş yerinde söz alamama, sonrasında saatlerce kendini eleştirme. Genellikle «utangaçlık» sayılıp normalleştirilir — ya da sosyal fobi diye adlandırılıp orada bırakılır; oysa hayatı ciddi biçimde daraltabilir.
Kaza, kayıp, ani ayrılık, şiddet ya da uzun süreli zorlayıcı bir dönemin ardından gelen tortu. Yas her zaman ölümle ilgili değildir; bir ilişkinin, bir sağlığın ya da bir hayat planının kaybı da yastır.
Uzun süren iş stresi ve yorgunluk, işe karşı duyarsızlaşma, verim düşüşü — çoğu zaman tükenmişlik sendromu diye anılan tablo — mobbing ya da bir işte kalmakla ayrılmak arasında sıkışma. Bu başlıkta çalışırken kendi kariyer değişikliğimin bana kazandırdığı bakış da işe yarıyor.
Sınav yaklaşırken uyku düzeninin bozulması, çalışırken odaklanamama, bildiğini sınav anında hatırlayamama. KPSS, üniversite sınavı ya da mesleki bir yeterlilik sınavına hazırlanırken kaygı belirli bir düzeye kadar performansı destekler; o düzeyi aştığında hem çalışmayı hem sınavı zorlaştırır. Burada çalışılan şey konu tekrarı değil, kaygının o eşiğin altında tutulmasıdır.
Danışmanlık, tavsiye verme işi değil. Odada yaptığımız şey daha çok şuna benziyor: sizi zorlayan durumu birlikte yavaşlatıp parçalarına ayırmak. Hangi düşünce hangi duyguyu tetikliyor, o duygu hangi davranışa yol açıyor ve o davranış uzun vadede işleri nasıl kolaylaştırıp nasıl zorlaştırıyor.
İki yaklaşımı birlikte kullanıyorum. Kabul ve Kararlılık (ACT) hattı bugüne bakar: rahatsız edici içerikle boğuşmayı bırakıp kendi değerlerinizin gösterdiği yöne adım atmak. Psikodinamik hat ise aynı kalıbın neden tekrar tekrar kurulduğunu, hangi zeminden geldiğini ele alır. Hangisinin öne çıkacağı size ve konuya göre değişir. Ayrıntısını hakkımda sayfasında anlattım.
Pratik bilgiler. Görüşmeler 55 dakika sürüyor. Samsun Atakum'daki ofisimde yüz yüze, ya da online görüşüyorum. Genellikle haftada bir görüşmeyle başlanır; süreç ilerledikçe sıklık yeniden düzenlenir.
Farklı işler yaparlar ve çoğu zaman birbirinin alternatifi değildir. İlaç değerlendirmesi ve reçete yalnızca psikiyatri hekiminin yetkisindedir; psikologlar ilaç önermez. Bazı tablolarda ikisinin birlikte yürümesi gerekir. Görüşmelerde böyle bir ihtiyaç görürsem bunu söyler ve bir psikiyatri uzmanına yönlendiririm.
Baştan söylenemez ve size baştan net bir sayı veren biri gerçekçi davranmıyordur. Belirli ve sınırlı bir konuda birkaç görüşme yeterli olabilir; uzun süredir devam eden ya da kişilik yapısıyla ilgili konularda süreç daha uzundur. İlk üç-dört görüşmenin sonunda birlikte gerçekçi bir çerçeve çizebiliriz.
Birçok konuda evet. Belirleyici olan ekran değil, kurulan güven bağı ve sizin kendinizi rahat hissedip hissetmediğiniz. Online görüşmenin uygun olmadığı durumlar da var — örneğin standart koşul gerektiren değerlendirme araçları yüz yüze uygulanır.
Evet. Danışmanlık için elinizde tanımlanmış bir başlık olması gerekmiyor. «Bir şey var ama ne olduğunu bilmiyorum» da geçerli bir başlangıç noktasıdır; ilk görüşmelerin işlerinden biri zaten bunu birlikte adlandırmaktır.
Evet. Psikolog-danışan ilişkisi yasal ve etik gizlilik ilkelerine tabidir; paylaştıklarınız yasal istisnalar dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Bunu bir vaat olarak değil, sürecin çalışabilmesinin ön koşulu olarak görüyorum.
İlk görüşme bir tanışma ve değerlendirme görüşmesidir. Destek almaya karar vermek başlı başına bir adım; sizi getiren konuyu, şimdiye kadar denediklerinizi ve nasıl ilerleyebileceğimizi birlikte konuşuruz.