Çocuğunuzun davranışını tek başına bir «sorun» olarak değil; yaşına, mizacına, ailedeki yerine ve o dönem yaşadıklarına bakarak birlikte anlamaya çalışıyoruz.
Büyük ihtimalle çocuğunuzda bir şeylerin değiştiğini fark ettiniz. Belki uykuya geçmek eskisi gibi kolay değil. Belki her sabah okula gitmek bir pazarlığa dönüşüyor. Belki de eskiden rahatça anlattığı şeyleri artık anlatmıyor.
Ebeveynlerin ilk görüşmede bana en sık sorduğu soru şu: «Ciddi bir şey mi, yoksa büyüyünce geçer mi?» Bu sorunun dürüst cevabı, uzaktan verilemeyeceğidir. Aynı davranış — diyelim ki öfke patlamaları — beş yaşında bir çocukta gelişimin olağan bir parçası olabilirken, dokuz yaşında bir çocukta okulda yaşanan ve dile getirilemeyen bir zorluğun işareti olabilir.
Farkı yaratan davranışın kendisi değil, bağlamıdır.
Çocuk danışmanlığı tam olarak bu bağlamı görünür kılmak için var. Amaç, çocuğu «düzeltmek» değil; ne anlatmaya çalıştığını anlamak ve ailenin bu anlatıyı duyabilmesi için ortak bir dil kurmak.
Çocuğunuz ergenlik dönemindeyse, o yaş grubuyla nasıl çalıştığımı ergen birey danışmanlığı sayfasında anlattım.
Uykuya geçme ve gece uyanmaları, alt ıslatma, yeme düzeniyle ilgili zorlanmalar ve ayrılık kaygısı. Bunlar ailenin gündelik hayatını en çok yoran, çoğu zaman da en çok utandıran konulardır — oysa çok yaygındırlar ve sıklıkla çocuğun kelimeye dökemediği bir gerilimin bedendeki karşılığıdır.
Sabahları karın ağrısı, mide bulantısı, ağlama; ana sınıfına ya da okula gitmek istememe, okulda durmakta zorlanma. Aileler bunu sıklıkla «okul fobisi» diye getiriyor. Çoğu zaman mesele okulun kendisi değildir: evden ayrılmak, sınıftaki bir akran ilişkisi ya da başarısız görünme korkusu olabilir. Bu yüzden hem zorlamak hem de «alışır, geçer» diye beklemek çoğu zaman tabloyu uzatır. Birlikte baktığımız soru şudur: çocuk okulda neyden kaçınıyor, evde neye tutunuyor?
Öfke patlamaları ve öfke nöbetleri, kural tanımama, kardeş kıskançlığı ve süregelen kardeş çatışması, dikkatini toplamakta zorlanma. Aileler bu son başlığı çoğu zaman «dikkat eksikliği» kaygısıyla getiriyor; bunun gerçekten dikkatle mi yoksa başka bir şeyle mi ilgili olduğunu ayırmak için dikkat değerlendirmesi (MOXO) yardımcı olabilir. Bu davranışlar genellikle ceza ve ödül düzeninin sıkılaştırılmasıyla çözülmeye çalışılır ve çoğu zaman tersine çalışır. Birlikte baktığımız soru şudur: bu davranış çocuğa ne kazandırıyor, hangi ihtiyacı karşılıyor?
Arkadaş edinememek, gruptan dışlanmak, zorbalığa uğramak ya da zorbalığı uygulayan taraf olmak. Çocuklar bu konuları nadiren doğrudan anlatır; genellikle karın ağrısı, okula gitmek istememe ya da ani bir içe kapanma olarak görünür.
Boşanma süreci, taşınma, okul değiştirme, yeni bir kardeş, bir yakının kaybı ya da ailedeki uzun süreli bir hastalık. Yeni duruma uyum herkes için aynı hızda olmuyor; bu dönemlerde çocuğun tepkisi çoğu zaman gecikmeli gelir — olay bittikten aylar sonra. Ebeveynler o yüzden bağlantıyı kurmakta zorlanır.
Çocukla çalışmak, yetişkinle çalışmaktan yapısal olarak farklıdır: çocuk randevuyu kendi almaz ve çoğu zaman neden geldiğini tam bilmez. Bu yüzden süreç ebeveynle başlar.
Pratik bilgiler. Görüşmeler 55 dakika sürüyor. Yüz yüze görüşmelerde 4 yaşından, online görüşmelerde 8 yaşından itibaren çocuk kabul ediyorum.
Bu sürecin en çok yanlış anlaşılan kısmı burası. Çocuğu bırakıp bekleme salonunda beklemek tek başına yeterli bir yol değil. Çocuk haftanın bir saatini benimle, geri kalan yüz altmış yedi saatini sizinle geçiriyor.
Bu, «sorun ebeveynde» demek değildir; kimseyi suçlamak bu işin parçası değil. Sadece şu anlama gelir: değişimi taşıyacak olan sizsiniz, ben yol boyunca eşlik ediyorum. Ebeveyn görüşmelerinde konuştuğumuz şeyler genellikle çok somuttur — sabah rutini, ekran süresi, sınır koyarken kullanılan cümleler, kardeş çatışmasında kimin ne zaman devreye gireceği.
Bir kriz beklemeye gerek yok. Aşağıdakilerden birkaçı birlikte ve birkaç haftadır sürüyorsa, bir değerlendirme görüşmesi yapmak yerinde olur:
Yaşına uygun ve dürüst bir cümle en iyisidir: «Çocuklarla konuşan, onların zorlandığı şeyleri anlamasına yardım eden biri var, onunla tanışacağız.» Sürpriz yapmayın ve bir ödül ya da ceza olarak sunmayın — ikisi de çocuğun odaya savunmayla girmesine yol açar.
Sorun değil, hatta beklenen bir durumdur. Çocuklarla çalışmanın büyük kısmı zaten konuşma üzerinden yürümez. Oyun, çizim ve hikâye kurma, çocuğun anlatamadığını gösterebildiği araçlardır. Sessizlik de bir bilgidir.
Çocuğun yaşına ve konuya göre değişir. Küçük yaşlarda ilk görüşmelerin bir bölümünde birlikte olmak çocuğu rahatlatır. İlerleyen dönemde çocuğun kendine ait bir alanı olması önemlidir; o alan siz odada değilken kurulur. Bu ayrımı size önceden açıklarım.
Sizinle sürecin gidişatını, gözlemlerimi ve evde neyi farklı deneyebileceğinizi paylaşırım. Ancak çocuğun bana anlattığı her şeyin birebir aktarımı yapılmaz — çocuk odanın güvenli olmadığını hissederse anlatmayı bırakır. Bu sınırın istisnası, çocuğun güvenliğiyle ilgili bir durumdur; öyle bir durumda sizi mutlaka bilgilendiririm.
Yüz yüze görüşmelerde 4 yaşından, online görüşmelerde 8 yaşından itibaren çalışıyorum. Aradaki farkın sebebi şu: küçük yaşlarda ilişki büyük ölçüde oyun ve çizim üzerinden kuruluyor ve bu, ekran aracılığıyla yeterince taşınmıyor. Görüşmeler 55 dakika sürüyor.
Baştan söylenemez, ama ilk üç-dört görüşmenin sonunda birlikte gerçekçi bir çerçeve çizebiliriz. Bazı konularda birkaç ebeveyn oturumu yeterli olur; gelişimsel ya da uzun süredir devam eden konularda süreç daha uzundur. Her aşamada nerede olduğumuzu açıkça konuşuruz.
Samsun Atakum'daki ofisimde yüz yüze, dilerseniz online görüşüyorum. Çocuğunuz için destek aramaya karar verdiyseniz ilk adım, sizi endişelendiren şeyi konuşabileceğimiz bir ebeveyn görüşmesi.